گوتار

ترک و چار بەیتێن مەلایێ جزیری

ــ ئیبراهیم یاسین

” ئەگەر ترکەک ب تنێ ل سەر رویێ ئەردی مابت.
تو بزانە ئەو نەیارێ مللـەتێ کوردە “
ئەڤە راستیەکا حاشا هەلنەگرە !
دوژمنی و رەتکرن و دژاتیا هەر تشتەکێ کوردی ژ لایێ دوژمنێن بێ روومەتێن ترک ڤە چ جار بداوی ناهێت ، ئەوان دڤێت د جیهانێ دا ناڤێن ( کورد و کوردستان ) نەمینن و ئەڤ خەیالا وان دێ سەرێ وان خوت گەر مللـەتێ کورد دەستێن هەڤ بگرن .

مە گەلەک کەسێن مەزن ژ دەستدان ژ لایێ ترکێن فاشست ڤە ، بگرە ژ رێبەر و مێژوونڤیس و شوڕەشڤان و هونەرمەند و نڤیسکار و سیاسەتمەدار و هتد .. قوربانیێن مە داین ژ دەست وان ب رۆژەکێ و ب هزار رۆژان بەهیا وان ناهێت گێران و ناهێن ژبیرکرن ، لێ مە نەڤێت ب درێژی ل سەر بێ روومەتی و نە مرۆڤایەتیا وان براوەستن ، مە دڤێت د هندەک دێرە شعرێن د ناڤ دیوانا شاعرێ مەزنێ کورد ” مەلایێ جزیری ” دا ب فکرن و بخوینن و بزانن کانێ مەلای چەوا پەیڤا ( ترک ) بکارئینایە، د ناڤ دیوانا خوەیا پڕی فەلسەفە و سوفیگەری و جوانی دا و کانێ هەلویستێ وی چ بوویە ، گرنگیا ڤی بابەتی ئەوە هندەک جاران ستەم ل مەلایی دهێت کرن دەمێ هندەک کەسێن خوە ب رەوشەنبیر دزانن و دبێژن کو هەستا نەتەوەیی یەکجار ل دەف مەلایی یا خاڤە و باوەرم وان دیوانا مەلای ب باشی نەخواندیە و خواندبن ژی ب سەرڤە سەرڤە تێ هزرینە و ئەم دێ هندەک نمونێن بچیک ئینن یێن کو تێدا هەستا نەتەوەی یا مەلایی ب مەزنی دیاردکن .

1 |
تورکێ خوینرێز و خوماری مە ب یەک غەمرەیەکێ
زوهدێ چڵ سالە ل من زێر و زەبەر کر ژ ئەســـاس
( ژ شعرا ـ شاهدێ جەلوە نوما ـ بەیتا 9 )

ماموستا محمد ئەمین دوسکی ب ڤی رەنگی پەیڤێن د ناڤ ڤێ بەیتێ دا شرۆڤەدکەت : تورک / تورک و کینایەتە بو زوردایێ ، خومار / مەست و بێ هش ، غەمرە / ئاماژە ب چاڤی ( ئیشارەت ) ، زێرو زەبەر ژی ئانکو سەرو بن و بژاڵە و هتد …
و سەبارەت شرۆڤەکرنا بەیتێ دبێژت :
دلبەر وەکی تورکان ب زولم و زورداری و بێ هشی سەرەدەریێ دگەل من دکت و ب ئێک ئاماژا چاڤی زوهدا منا چڵ سالان سەروبن دکت .

یادیارە کو تورک نابن خوینرێژ ئەگەر کەسێ نەکوژن یان دەست دگەل ئێکێ دی د کوشتنێ دا نەبن و یا دیارتر ئەوە کو ترکا دگەلمە چ نینە ژبلی خوین رشتنێ. هەروەسا زوهد نیشانا سەرفرازی و خوەشی و ئارامیا هەردوو دنیایە و ل دویڤ تێگەهێ ڤان دوو رێزان کو مللـەتێ ترک هندێ پیس و دڕندە و نە مرۆڤە، دشێت ب ئێک ئاماژێ هەردوو دنیایا ل تە تێکبدت و رویدانێن هوسا گەلەک جاران چێبووینە مینا کۆمەلکوژیا دێرسمێ و دەست ب سەر گرتنا عەفرینێ و هتد … و بکارئینانا زوهدێ و چل ساڵان ئەز وەسا دبینم گەلەک واتە ژێ دچن و ئێک ژوان واتەیا ئەڤەیە : ( چڵ سالان خزمەتا ترکان بکەی گەر کو تەمەت سەرێ دەرزیکێ کارەکێ دیر ژ بیروباوەرێن وان ئەنجام بدەی ئەو دشێن بەرامبەری تە بهێن گۆهوڕین و حاشاتیێ ل وان چل ساڵێن خزمەتا تە بکەن، یانژی چونکی ترک مللـەتەکە خوە ب موسلمان و ئێکتاپەرستیێ دئینندەر ، گەر تو زاهدەک بی چل ساڵان دل و جانێ خوە تەرخانکەی بۆ پەرستنا وی خودایێ ئەو پەرستنێ بۆ دکن ، لێ گەر تو ترک نەبی ئەو تە ب باوەردار و هەتا مرۆڤ ژی نابینن و کۆشتنا تە ل دەف وان تشتەکێ نۆرمالە و گەلەک جاران ب ئەرک و خێر دبینن )! و هەلبەت هەرکەسەک دشێت ل دویڤ خواندنا خوە واتەیەکێ ژ ڤێ بەیتێ ببەت .

2|
گەهـ دل و گەهـ جان دبن تورکێ د تـــــــە
ناکرن یەغما و تالانێ غەلـــــــــــــــــــــەط

( ژ شعرا ـ مەی نەنوشی شێخێ صەنعانی غەلەط ـ بەیتا 22 ـ ژ پەرتووکا ماموستا تەحسین ئیبراهیم دوسکی )

پەیڤا ترک د ڤێ بەیتێ دا کینایەتە بۆ زۆرداریێ ، هەروەسا پەیڤا یەغما پەیڤەکا ترکیە و بۆ وێرانکرنێ دهێت ، هەروەسا جزیریێ مەزن گەلەک ب شارەزای د ڤێ بەیتێ دا راستیەک درکاندیە و ل رێزا دووێ گۆتیە ، جارێ رێزا ئێکێ ماموستا تەحسین دوسکی دبێژت : ترک مللـەتەکێ ناڤدارێ رۆژهەلاتییە ب خوین رشتن و کۆشتن و تالانکرن و خرابکرنێ و هتد .. و شاعرێن کلاسیک ئەو پەیڤ بکاردئینان وەک رەمزەک بۆ ستەم و زۆرداریێ و مەلایێ جزیری نە ژوان شاعرایە پەیڤەکێ بێ مەرەم بکاربینت ، و رێزا دووێ ژی تشتەکێ بەرۆڤاژی دبێژت: ئانکو وەکی بەرسڤەکێ یە بۆ رێزا ل بەری وێ، ل دەستپێکێ گۆت مە چ حال و خوەشی نینە ژ بەر ترکێن ( ئانکو بسکێن ) تە، جارنا ئەو دلێ مە دسۆژن و جارنا جانێ مە و سۆتنا دل و جانی مرنەکا دژوارە ، ل رێزا دووێ گوت : لێ ئەو کارو تالانە نەیێ شاشە ( غەلەط ) ..! ئەز ژبلی واتەیا ڤێ شعرێ پێکڤە واتەیا ڤێ رێزا بنی بەرامبەر یا سەری ب ڤی ئاوایی تێدگەهم: دبیت مەرەم ئەو بیت، کو ئەو سۆتن و تالان و ژناڤبرن هەمی جاران نە خەتایێن وانن، بەلکو یێن مە ب خوەنە ژی .. گەر ئەم هاریکار نەباین، ئەو دا کارەکێ شاش بت لێ چونکی ئەم ب خوە هەڤالێن دوژمنێن خوەنە، کارێ ئەو دکەن نە ژ کارێ مە شاشترە و گۆتنەک هەیە دبێژت : ئەگەر جارەکێ کەسەکێ تو ئێشاندی ئەو تاوانبارە و ئەگەر دوو جار ئێشاندی ئەو تو یێ تاوانباری و مەزن ژی دبێژن ( هەمی دنیا نەیارێ کەوی یە و کەو ب خوە ژی نەیارێ سەرێ خوەیە )، بۆ ڤێ مەسەلێ ئەو مێژوو ئامادەیە کا چەند جاران ترکان و هەر دوژمنەکێ دی یێ مە دل و جانێ مە سۆتیە و هەتا نوکە ژی ئەم هەڤالێن وانن ..!

3 |
صەف ب صەف تورک و موغول
دوگووش و هنــــــــدی د کەمین
نە عەجەب هاتنە جــــــــــــەنگێ
حەبەش و ڕوم و فـــــــــــــرەنگ

( ژ شعرا ـ کو ئشارەت ب بشارەت بدرت ـ بەیتا 12 )

کورتیا هەردوو رێزێن دویماهیێ هوسایە: فرەنگ ئانکو مللـەتێ فرەنسی و دەوروبەر، واتەیا وان ئانکو نە تشتەکێ سەیر و عەجێبە حەبەشی و خەلکێ رۆما و مللـەتێن فرەنسی یان ژی ئوروپی بهێن جەنگێ ..!
هەلبەت هەر ناڤەکێ د ڤێ بەیتێ دا مەلایی بۆ جهەک یان تشتەکێ دلبەرێ بکارئینایە، لێ ئەم دێ ب کورتی تشتەکی بێژین و بلا واتە بۆ وان بت ئەوێن بڤێن پتر د ناڤ ڤێ شعرێ دا بچن خوار، ل سەری دەما مەلا ناڤێ ترک و مەغولان دگەل هەڤ دنڤیست، بۆ من پرسیارەک درست دبیت، چما ژهەمی دنیایێ ئەو هەردوو ناڤە ؟

هەلبەت ترک دوژمنێن مە یێن دەستپێکی و دویماهیێ نە، لێ چما ناڤێ مەغول دگەل یێ وان هاتە د ڤێ رێزێ دا، یێ بەرسڤ بڤێت بلا بچت سێرچەکێ بۆ مێژووا مەغۆلا بکت و دڕندەیی و مەترسی و کوشتنا وان بخوینت، مەلایی دوژمنەک ئینایە و نموونەک دانایە ب رەخڤە و گەر ئەم یێن خاندنێ بن کەواتە ئەم دێ ئێدی تێگەهین کا ترک کینە ؟

4 |
لبەر چەوگان و کاشوویان
ژدەربا تورک و هنـدوویان
دبازم هەروەکی گۆیـــــان
دەما ئەو تێنە مەیدانـــــێ

( ژ شعرا ـ غەما عشقێ پەرهتم ئەز ـ بەیتا 11 )

واتەیا پەیڤان ل دویڤ پەرتووکا ماموستا محمد ئەمین دوسکی بڤی رەنگی یە :
ترک / کینایەتە بۆ برهویان ( بریان ) هندی کو ددلرەق و خراب و دژوارن یێن بووینە نیشانا دژواریێ .
هندۆ/ خەلکێ هندستانێ نە و کینایەتە بۆ چاڤێن د ڕەش ، ژبەرکو چاڤێن وان ب رەشاتیێ ب ناڤودەنگن .

نڤیسکار ( عبدالقادر بینگول ) سەبارت ڤێ بەیتێ دبێژت :

وەک چاوا گۆک دەما دکەڤە بەر کاشوکان و دەربەیان ژێ د خوە بڤی ئالی ڤە و ب وی ئالی ڤە دچە ، ئەزژی وێ دەما کو ئەو کاشوک دەردکەڤن مەیدانێ ، ئانکو ئاورێن چاڤێن ڕەش یێن دلبەرێ ئێن وەکی کاشوکان دکەڤن سەر من، وێ دەمێ مینا وێ گۆکی ئەز بڤی ئالی ڤە و ب ئالیێ دنڤە د بەزم ، دچم ، تێم ، ژبەرکو ئاورێن چاڤێن رەش یێن دلبەرێ یێن د دلقایمیێ دە مینا ترک و هندۆیانن ، گەلەک دژوارن .

ـ مەلایی دڤێت دانپێدانێ ب هێزا دوژمنکاریا ترکان و هەر نەیارەکێ دی یێ مە و لاوازیا مە و قەدەرا مە یا رەش و کرێت و نە ئێکگرتنا مە بکت، دەما تو کەسەک بی وەکی گۆیێ ( تەپێ ، گروڤر ) ێ ژبەر پێنێن دوژمنەکێ برەڤی و هەر ئالیەکێ تە پێنەک لێ بکەڤت .. گەلو تو قەت جارەکێ ژی ناخوازی ئازادببی؟!
دڤێت هزر د ڤێ چەندێ دا بکن ، ئەرێ جزیری دڤێت بێژتە مە ( ژ وێ گۆیێ دەرکەڤن و ئێدی بازدان ژبەر دربێن دوژمنی بەسە؟ یانژی دڤێت بێژت ئەو مەیدانا هین لێ تنێ جهێ دوژمنیە و هین تێدا وەکی تەپەکێ نە؟ )

لێ دبەیتا ددویڤ دا مەلا کەرەم دکت و دبێژت :

دەما ئەو تێن ب بـــازی تێن
دگەل قەوسێن شیرازی تێن
چ مــــوکارن و تـــــازی تێن
ب دەعـوا تێنە لێکــــــدانێ

گەلەک سەیرە ، جزیری دڤێت بێژیتە مە ئەو ب یاری دهێن و قەوس ( کڤان ، تیر ) ا دگەل خوە دئینن یێن شیرازێ و موکار ( نکل ـ بو کونکرنا تشتی ) و تازی و رویس دهێن مە ، هەلبەت دڤێت ئەم بەرسینگێت ڤان هەمی تشتا بگرین گەر کو مە ڤیا ئێدی نەبن ئەو گۆیا ژبەر پێنا بەس دبەزیت و دبەزیت و دبەزیت، ئەم ب ڤان بەیتان دشێین بزانین کانێ دوژمنێن مە کی بووینە و کینە و هتد …
سۆفیگەرەکێ گەلەک بیرمەند و شاعرەکێ تشتەک مەزنتر ژ ژیانێ دڤیایی و عاشقەکێ شەمال فێری سۆتنێ کری .. تو بێژی ئەوی چ هەلویست بەرامبەر دوژمنێ هەبوونا خوە و ناڤ و کەلتۆرێ خوە هەبت؟

لەورا ژی پێدڤیە بهێت دیراسەت کرن ، دیوانێن شعرێن شاعرێن مە یێن کلاسیکی ، دڤێت هەر کەسەک ژ مە تێکهەلی دگەل هەبت و بخوینت و هزر تێدا بکت تایبەت دیوانا مەلایی، گەرەک ترکێن فاشست ژی ئێدی د عەقل و دلێ مە دا ب دوژمنێن سەرەکی بهێن دیتن و بلا ئەم باش بزانن ئەگەر ئەم جانێ خوە گۆری ئاخا خوە نەکن ، ئەو دێ جان و ئاخا مە گۆری وەڵاتێ خوە کن .

تێبینی :
ـ مفا ژ گوتارەکا نڤیسکار ( عبدالقادر بینگول ) هاتیە وەرگرتن .

زێدەتر ببینە

بابەتێن پەیوەندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close
Close